Ethiek·Rechtvaardigheid

Het Burkiniverbod

Door Eric Schliesser (Universiteit van Amsterdam)

Het burkiniverbod aan een aantal Franse stranden is filosofisch weinig interessant omdat het niet te rechtvaardigen is. Het is in tegenspraak met alle Liberale principes die onze rechtstaat verankeren: het is bijvoorbeeld in tegenspraak met het Schadebeginsel, dat nota bene artikel 4 van de Franse Verklaring van de rechten van de mens en van de burger is, “De vrijheid bestaat daaruit, alles te kunnen doen wat een ander niet schaadt”. Het dragen van de burkini schaadt noch de draagster noch andere strandgangers. Het verbod is niet onpartijdig en neutraal want eenzijdig gericht op een bevolkingsgroep (wetsuits van surfers, de habijt van nonnen en monniken, en de zonwerende kleding van andere zonaanbidders worden niet beboet). Het is een evidente inbreuk op de vrijheid van religie. En het verbod ondergraaft de emancipatie van een groep, relatief kwetsbare medeburgers omdat het voorspelbaar gevolg is dat islamitische vrouwen uit de openbare ruimte verdwijnen en (verder) geïsoleerd raken.

Bovendien deugen de politieke en praktische argumenten voor een burkiniverbod ook niet. Er is geen enkele reden om te denken dat een burkiniverbod de veiligheid van de samenleving dient. (De noodtoestand beschermt Frankrijk niet tegen het terrorisme, het burkiniverbod zal dat ook niet doen.) Het is ook voorspelbaar dat het tot meer conflicten gaat leiden want in plaats van de waardigheid en gelijkheid van medeburgers te erkennen, wordt de staatsmonopolie op geweld op vernederende wijze gebruikt om uniformiteit af te dwingen.

Onrechtmatig staatsgeweld genereert meer geweld. Een van de verworvenheden van de afgelopen halve eeuw — dat de overheid zich niet moet bemoeien met het lichaam en gedrag van vrouwen  — wordt zo op de stranden van de De Côte d’Azur verkwanseld: de andere badgasten kijken toe, en doen niks.

Het verbod is dus cultureel wel interessant want het laat zien dat veel Franse politici en kiezers hun eigen verhalen over laïcité al lang niet meer geloven. Dit behelst niet alleen een heldere scheiding en afbakening van staat en kerk, maar leunt ook op de zelfbeheersing van de overheid om wat als de neutrale staatsruimte gezien wordt scherp af te bakenen. Het is juist niet de bedoeling om zich in de de privé-keuzes van de burger te mengen. De wet is bedoelt om zoveel mogelijk  ruimte te laten om vanuit het individuele geweten te handelen–de wet die dit regelt is gebaseerd  op la liberté de conscience.

Nu zou men kunnen zeggen dat gewetensvrijheid expliciet beperkt wordt door het belang van de publieke orde. Maar het opvallende aan het handhaven van het burkiniverbod is juist dat het de publieke orde verstoort. Burkini dragers zijn vreedzaam en doen hun eigen ding; door vrouwen te dwingen om in het openbaar de burkini af te doen, genereren de wetshandhavers het spektakel van publieke vernedering en daarmee veroorzaken ze boosheid en wrok.

Het is politiek ook onverstandig want het speelt weinig democratische krachten in de kaart. Het probleem is niet alleen dat het de uitgangspunten en doelen van partijen die de democratische spelregels niet respecteren in de kaart speelt. Het grootste probleem is dat het toepassen van staatsgeweld tegen minderheden in Europa normaliseert; er zijn genoeg Oost-Europese regeringen die de Roma, homoseksuelen, en Joden willen aanpakken.

Je zou het strand, waar vrije tijd, consumptie, en zien en gezien worden samen komen, als mooi symbool van de privé kant van de westerse samenleving kunnen zien. Ik vind het moeilijk te geloven dat de burkini echt als bedreiging hierop ervaren wordt. De ontwerpster van de burkini, Aheda Zanetti, meent juist dat ze symbool staat voor vrijheid, ontspanning, en integratie. En dit is een aanwijzing voor wat hier speelt. Het is waarschijnlijker dat de krachten die het burkiniverbod aanprijzen juist de succesvolle integratie van de islamitische medeburgers vrezen. Die vrees moet benoemd, besproken en bezworen worden zodat ze onschadelijk wordt gemaakt. Het is de vraag of de Franse politieke elite dit durft voordat ze door antidemocratische krachten vervangen wordt.

 

Afbeelding: Strawbridge and Clothier’s quarterly (1883), Wikimedia Commons

3 gedachten over “Het Burkiniverbod

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s