Een Kleine Ode aan een Groots Idee

Sommige ideeën zijn zo groot dat je ze mist wanneer je erover nadenkt.

Vandaag de 3de post in een nieuwe tweewekelijkse rubriek ‘Kleine Ode Aan een Groots Idee’. In ongeveer 300 woorden wordt de lezer nieuwsgierig gemaakt naar een groots filosofisch idee.

Groots idee: Sommige ideeën zijn zo groot dat je ze mist wanneer je erover nadenkt.

Door: Dick Timmer (promovendus, Universiteit Utrecht)

De Engelse filosoof Bernard Williams (1929-2003) had zo’n idee. Een van de centrale vragen binnen de ethiek is: hoe moet ik leven? Welke handeling is de juiste, of juist de verkeerde? En wat maakt zo’n handeling goed of fout? Een beetje filosoof—toegegeven, ik werk zelf in de praktische filosofie—heeft daar al snel een boekenkast vol mee staan.

Terug naar Williams. Stel je voor: je ziet je geliefde reddeloos in het water verdwijnen. Maar daarnaast ligt nog iemand te verdrinken. In een split second besef je dat jij een keuze moet maken; je kunt maar één iemand redden. Wat doe je?

Laten we aannemen dat je voor je geliefde kiest. Eenmaal thuisgekomen krijg je de volgende vraag: “Waarom heb je mij gered en niet die ander?” Nu kun je twee dingen antwoorden: “Omdat ik van je houd!”, of, als alternatief: “Omdat ik van je houd en omdat het in een situatie als deze toegestaan is degene van wie je houdt te redden.”

Zelfs wanneer het tweede antwoord waar is, is het waarschijnlijk niet het antwoord waar je geliefde naar op zoek was. Williams zelf heeft daar een prachtige term voor; iemand die het tweede zegt, heeft “one thought too many”. Als mens zou het eerste antwoord moeten volstaan.

Williams’ idee is dus het volgende. Een moreel goed persoon hoeft—en zal!—niet continu bezig zijn met wat vanuit moreel oogpunt vereist is. Sterker nog, misschien zijn er bepaalde contexten waarin morele rechtvaardiging geen rol van betekenis speelt. Bijvoorbeeld: voor jou, toen jij je geliefde voor de poorten van de dood wegsleepte, telde maar één ding. Leven, te leven, en altijd samen te zijn.

Wat de ethicus daarvan vindt, zal jou een worst wezen.

 

Verder lezen

Het paper waaruit dit voorbeeld komt, is: Bernard Williams, “Persons, Character and Morality,” in Moral Luck. Philosophical Papers 1973-1980, 20-39. Cambridge: Cambridge University Press, 1981.

Op Stanford Encyclopedia of Philosophy staat een uitgebreide en interessante introductie in Williams’ werk: https://plato.stanford.edu/entries/williams-bernard/. Daarin wordt het bovenstaande voorbeeld geplaatst binnen een set aan argumenten van Williams tegen grote ethische theorieën als utilisme en kantianisme.

Een interpretatie van wat Williams precies zou kunnen bedoelen met ‘one thought too many’ vind je hier: Susan Wolf, “‘One Thought Too Many’: Love, Morality, and the Ordering of Commitment.” In Luck, Value, and Commitment: Themes From the Ethics of Bernard Williams, edited by Ulrike Heuer and Gerald Lang, pp. 71–94. Oxford: Oxford University Press, 2012.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s